Versiedatum: 2005

Zwanger worden

Bij de vrouw komt ongeveer tien dagen na het begin van de menstruatie een eicel vrij in de eileider. Dat heet eisprong. De eicel kan maar gedurende 8 uur bevrucht worden. Na enkele dagen komt de eicel in de baarmoeder. Als de eicel bevrucht is, nestelt die zich in in het baarmoederslijmvlies en ontwikkelt zich tot een baby. Als de eicel niet bevrucht is, worden de eicel en het baarmoederslijmvlies afgestoten. Dit heet de menstruatie.

De man produceert elke dag nieuwe zaadcellen. Zaadcellen in de vagina komen via de baarmoeder in de eileiders. Daar kunnen ze maximaal vier dagen blijven leven. Als er in die periode een eicel vrijkomt, kan een van de zaadcellen de eicel bevruchten. Als de bevruchte eicel zich daarna succesvol innestelt in het baarmoederslijmvlies is de zwangerschap begonnen.

Een zwangerschap is te voorkómen door:

• te voorkomen dat er een eisprong plaatsvindt (pil, prikpil);
• te voorkomen dat de zaadcellen een eicel kunnen bevruchten (condoom, sterilisatie);
• te voorkomen dat een innesteling plaatsvindt (spiraaltje, morning after pil).

De anti-conceptiepil (kortweg 'de pil') en de prikpil zorgen ervoor dat er geen eisprong plaatsvindt. Een condoom of een pessarium zorgt ervoor dat de zaadcellen niet de baarmoeder of eileiders kunnen bereiken. Sterilisatie is een operatie waarna (bij de vrouw) de zaadcellen geen eicel meer kunnen bevruchten of (bij de man) het zaad geen zaadcellen meer bevat. Een sterilisatie is een definitieve ingreep.

Een spiraaltje en de morning-afterpil maken het baarmoederslijmvlies ongeschikt voor de innesteling van een bevruchte eicel.

Een zwangerschap wordt níet voorkomen door:

• vlak voor het klaarkomen de penis terug te trekken uit de vagina;
• periodieke onthouding (dit is niet vrijen rond de vermoedelijke dag van de eisprong);
• het gebruik van zaaddodende middelen zónder condoom of pessarium.

Klik hier voor meer informatie in de patiëntenbrieven van het Nederlands Huisartsen Genootschap over anticonceptie

Welke geneesmiddelen kunnen worden gebruikt om zwangerschap te voorkomen?

Anticonceptiepil

De anticonceptiepil bevat oestrogeen- en progestageenhormonen die er voor zorgen dat de eisprong wordt geremd en er geen eicel vrijkomt tijdens de cyclus. Bovendien maken ze de slijmprop in de baarmoederhals moeilijk doordringbaar voor zaadcellen. Ook de binnenkant van de baarmoeder wordt minder geschikt voor innestelen van een eventueel bevruchte eicel. Hierdoor wordt een mogelijke bevruchting voorkomen. Er zijn verschillende soorten:

Eénfase anticonceptiepil

Bij de éénfasepil hebben alle tabletten of dragees gedurende de hele strip dezelfde samenstelling oestrogeen en progestageen. Eénfasepillen worden onderverdeeld in lichte en zware pillen. De lichte pillen bevatten minder oestrogeenhormonen en hebben hierdoor meestal minder bijwerkingen.

• Zeer lichte sub-30-pil: Bevat 20 microgram oestrogeen.

Voorbeelden: Harmonet, Lovette, Meliane, Mercilon.

• Lichte sub-50-pil: Bevat 30-37,5 microgram oestrogeen.

Voorbeelden: Cilest, Diane-35, Femodeen, Minulet, Marvelon, Microgynon 30, Stediril 30, Mini Pregnon, Ministat, Modicon, Neocon, Yasmin.

• Zware 50-Pil: Bevat 50 microgram oestrogeen.

Voorbeelden: Microgynon 50, Neo Stediril, Neogynon 21, Stediril-d.

Een andere indeling van de verschillende pillen is te maken naar de volgorde waarin ze ontwikkeld zijn. De zware 50-pillen zijn het eerst ontwikkeld en vallen hierdoor in de eerste generatie. De pillen van de tweede en derde generatie bevatten minder dan 50 microgram oestrogenen. De pillen van de derde generatie bevatten andere progestagenen dan de pillen van de eerste en tweede generatie. De pillen van de derde generatie zijn de laatste jaren veel in het nieuws geweest, omdat ze een iets grotere kans op trombose geven dan de pillen van de tweede generatie.

Tweefasen anticonceptiepil

Bij de tweefasenpil hebben de pillen in de eerste helft van de strip een andere samenstelling dan in de tweede helft, herkenbaar aan de kleur. Door de wisselende samenstelling van de tweefasenpil wordt de natuurlijke verandering van de hormonen tijdens een menstruatiecyclus nagebootst.

De tweefasenpil kan worden onderverdeeld in:

• Step-up-pil: Alle pillen in de strip bevatten dezelfde hoeveelheid oestrogeen. De hoeveelheid progestageen is in de eerste fase laag en wordt verhoogd bij overgang van de eerste naar de tweede fase.

Voorbeeld: Binordiol.

• Sequentiepil: de eerste fase bestaat uit alleen oestrogeen, in de tweede fase wordt het progestageen toegevoegd.

Voorbeeld: Ovidol, Ovanon.

• Overig: beide fasen bestaan uit oestrogeen en progestageen. De hoeveelheid oestrogeen wordt verlaagd bij overgang van de eerste naar de tweede fase. De hoeveelheid progestageen wordt verhoogd bij de overgang van de eerste naar de tweede fase.

Voorbeeld: Gracial.

Driefasen anticonceptiepil

Bij de driefasenpil hebben de pillen in de strip drie verschillende samenstellingen, herkenbaar aan de kleur. Door de wisselende samenstelling van de driefasenpil wordt de natuurlijke verandering van de hormonen tijdens een cyclus nagebootst. De hoeveelheid progestageen wordt verhoogd bij overgang van de eerste naar de tweede fase en van de tweede naar de derde fase. De hoeveelheid oestrogeen is in de tweede fase verhoogd of is in alle fasen dezelfde.

Voorbeelden: Trigynon, Trinordiol, Tri-Minulet, Triodeen en TriNovum.

Minipil

De minipil bevat alleen progestageen en wordt elke dag zonder stopweek geslikt. De minipil bevat, in tegenstelling tot de overige anticonceptiepillen (combinatiepillen), geen oestrogeenhormoon. De minipil is iets minder betrouwbaar dan de gewone combinatiepillen. Daarom is het belangrijk om de minipil elke dag op ongeveer hetzelfde tijdstip in te nemen.

Voorbeeld: Cerazette

Prikpil

De prikpil bevat alleen progestageen en wordt elke twaalf weken als injectie in de bilspier, of soms de bovenarm, toegediend.

Voorbeeld: Depo-Provera

Spiraaltje

Een spiraaltje wordt in de baarmoeder ingebracht en bevat alleen progestageen. Dit progestageen wordt gedurende vijf jaar langzaam afgegeven. Na vijf jaar jaar moet een nieuw implantaat worden ingebracht

Voorbeeld: Mirena.

Implantaat

Een staafvormig implantaat wordt onder de huid aan de binnenzijde van de bovenarm ingebracht en bevat alleen progestageen. Dit progestageen wordt gedurende drie jaar langzaam afgegeven. Na drie jaar moet een nieuw implantaat worden ingebracht.

Voorbeeld: Implanon.

Vaginale ring

De vaginale ring bevat zowel oestrogeen als progestageen hormonen. Hij moet drie weken blijven zitten, waarna in de week zonder de ring een onttrekkingsbloeding optreedt.

Voorbeeld: Nuvaring

Pleister

De anticonceptie pleister bevat zowel oestrogeen als progestageen hormonen. De pleister moet men wekelijks vervangen gedurende drie weken, waarna in een week zonder de pleister een onttrekkingsbloeding optreedt.

Voorbeeld: Evra

Morning-after methode

De morning-after methode kan worden toegepast als een noodmaatregel als u onbeschermd geslachtsgemeenschap heeft gehad. Er zijn meerdere methoden:

• Levonorgestrel (Norlevo): zo snel mogelijk maar tot uiterlijk 72 uur na de onbeschermde gemeenschap de twee tabletten tegelijk innemen. Deze methode geeft relatief weinig bijwerkingen.
• 2x2 morning after-methode: door middel van sub-50-pil (Stediril-d of Neogynon 21): de eerste 2 tabletten zo snel mogelijk maar tot uiterlijk 72 uur na de onbeschermde gemeenschap innemen. Na 12 uur gevolgd door nogmaals 2 tabletten. Deze methode werd vroeger veel gebruikt, maar geeft een aantal bijwerkingen en wordt tegenwoordig meestal vervangen door de levonorgestrel methode. De levonorgestrelmethode is bovendien betrouwbaarder.
• Morning after-spiraaltje: dit moet uiterlijk 5 dagen na de onbeschermde gemeenschap worden ingebracht. Het spiraaltje kan na plaatsing blijven zitten en als voorbehoedmiddel worden gebruikt. Deze methode wordt alleen toegepast als bovenstaande methodes niet mogelijk zijn.