Versiedatum: 29 augustus 2006

Wat is kanker?

Er zijn meer dan honderd soorten kanker. Bij mannen komt prostaatkanker het meest voor, gevolgd door longkanker en darmkanker. Bij vrouwen komt borstkanker het meest voor, gevolgd door darmkanker en longkanker. Kanker kan op alle plaatsen in het lichaam optreden. De overeenkomst tussen al deze verschillende soorten is dat er een ongeremde celdeling plaatsvindt.

Uw lichaam is opgebouwd uit miljoenen cellen. Om verouderde of beschadigde cellen te vervangen, maakt uw lichaam voortdurend nieuwe cellen aan. Dit gebeurt door celdeling: uit één cel ontstaan twee nieuwe, die zich op hun beurt ook weer delen, enzovoort. Normaal gesproken staat dit proces onder controle van uw genen (het DNA). Dit is het erfelijk materiaal dat in elke cel aanwezig is.

Bij kanker zijn bepaalde genen in het lichaam ontregeld, waardoor er geen goede controle meer is over de celdeling. Overmatige celdeling leidt tot een tumor (ook gezwel genoemd). Zo'n tumor kan goed- of kwaadaardig zijn. Alleen kwaadaardige tumoren noemen we kanker. Soms geeft een goedaardige tumor problemen omdat het gezwel tegen omliggend weefsel aan drukt. In dat geval dient de tumor verwijderd te worden.

Bij een kwaadaardige tumor is de celdeling niet onder controle. Het gezwel richt schade aan: het drukt omliggende weefsels opzij en kan daarin binnengroeien. Bovendien verspreiden de tumorcellen zich op den duur door het lichaam. Dit noemen we uitzaaiingen.

Hoe kunt u kanker herkennen?

Iedere kankersoort heeft zijn eigen klachtenpatroon. Er zijn enkele klachten, die vaak gezien worden bij mensen met kanker, ongeacht het soort: extreme moeheid, vermagering en een gebrek aan eetlust. Als u deze klachten herkent, neem dan contact op met uw huisarts.

Wat kunt u zelf doen bij kanker?

Door gezond te leven kunt u de kans op een aantal vormen van kanker verkleinen:

• Rook niet.
• Drink niet meer dan twee glazen alcohol per dag.
• Eet gezond en gevarieerd.
• Beweeg regelmatig en zorg voor ontspanning.

Welke geneesmiddelen kunnen worden gebruikt bij kanker?

Bijnierschorshormonen

Natuurlijke bijnierschorshormonen zijn nodig om energie, mineralen en zouten vrij te maken en op te slaan. De geneesmiddelen die vallen onder de groep bijnierschorshormonen, ofwel corticosteroïden, verbeteren de eetlust en verminderen vermoeidheid bij mensen met kanker. Veel medicijnen tegen kanker veroorzaken bovendien ernstige misselijkheid. Bijnierschorshormonen kunnen deze vorm van misselijkheid verminderen. Ze worden dan vaak samen met andere middelen tegen misselijkheid gebruikt.

Voorbeelden zijn dexamethason, prednisolon, prednison en triamcinolon.

Medicinale cannabis

Bij kanker werkt cannabis, medicinale marihuana, tegen pijn, misselijkheid, verminderde eetlust, vermagering en verzwakking. Ook tegen misselijkheid en braken als bijwerking van chemotherapie is cannabis effectief. De werkzaamheid van cannabis is pas in beperkte mate onderzocht. Cannabis zal daarom pas worden voorgeschreven als reguliere behandelingsmethoden onvoldoende werken of wanneer er teveel bijwerkingen optreden.

Dronabinol is één van de werkzame bestanddelen van cannabis en is apart verkrijgbaar. Het is alleen in het buitenland op de markt en kan alleen met een speciale artsenverklaring in de apotheek besteld worden.

Methotrexaat

Methotrexaat remt de groei van bepaalde soorten kankercellen. Methotrexaat verhindert de aanmaak van foliumzuur in de cellen en gaat zo de groei van kankercellen tegen. Soms wordt methotrexaat ook gebruikt om het terugkeren van kanker, zoals leukemie, te voorkomen.

Progestageenhormonen

Progestageenhormonen verminderen de groei van het baarmoederslijmvlies. Progestageenhormonen worden soms gebruikt bij baarmoederkanker (endometriumcarcinoom) of borstkanker. Het is niet precies bekend hoe het middel daarbij werkt.

Voorbeelden zijn lynestrenol en medroxyprogesteron

Geconjugeerde oestrogenen

Geconjugeerde oestrogenen zijn natuurlijk voorkomende vrouwelijke geslachtshormonen. Ze remmen de groei van prostaatkanker, een vorm van kanker bij mannen die gevoelig kan zijn voor vrouwelijke geslachtshormonen. Oestrogenen zijn hierbij een hulpmiddel, naast andere behandelingen tegen prostaatkanker.

Bifosfanaten

Bifosfanaten worden gebruikt bij botpijn bij de ziekte van Kahler (beenmergkanker) of bij uitzaaiingen van kanker in de botten. Bifosfanaten binden zich aan het calcium in het bot en remmen hierdoor de afbraak van het bot. Hierdoor versterken de botten en neemt een te hoge hoeveelheid calcium (kalk) in het bloed af.

Voorbeelden zijn clodroninezuur en ibandroninezuur