Versiedatum: 15 november 2005

Wat is hersenvliesontsteking?

Hersenvliesontsteking is een infectie van de vliezen die de hersenen omgeven. Deze infectie kan worden veroorzaakt door een bacterie of een virus. Andere woorden voor hersenvliesontsteking zijn meningitis of nekkramp. Hersenvliesontsteking komt vooral voor bij kinderen en jongvolwassenen.

De bacteriën die hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken, zitten van nature bij veel mensen achter in de neus of keel. Deze bacteriën worden overgedragen door hoesten, niezen of lichamelijk contact. Toch krijgen maar weinig mensen een hersenvliesontsteking.

Bij besmetting komen de bacteriën via het bloed op de hersenvliezen terecht. De ontsteking die zo ontstaat kan ernstig verlopen: zonder tijdige behandeling kan hersenvliesontsteking dodelijk zijn. Ongeveer één op de vijf patiënten houdt restverschijnselen, zoals doofheid of een verlamming van armen of benen.

Bacteriële hersenvliesontsteking wordt vooral veroorzaakt door de Pneumokok, de Meningokok type B en type C en de Haemophilus Influenza type B (Hib). De laatste twee soorten komen steeds minder vaak voor omdat kinderen hiertegen worden ingeënt. Voor Meningokok type B is nog geen vaccin.

Een hersenvliesontsteking door een virus verloopt over het algemeen veel minder ernstig. Meestal geneest deze vanzelf binnen twee weken.

Hoe kunt u hersenvliesontsteking herkennen?

Hersenvliesontsteking lijkt in het begin vaak op griep: u of uw kind heeft hoofdpijn, koorts en spierpijn. U bent ziek, suf en u moet vaak ook braken. Vaak ontstaat nekstijfheid, maar dit is niet makkelijk vast te stellen (u kunt de kin niet meer op de borst doen). Ook kunnen kleine huidbloedinkjes ontstaan. Als u hierop duwt met een glas blijven deze kleine paarsrode vlekjes zichtbaar - ze verbleken niet bij drukken.

Baby’s hebben niet altijd koorts, soms zelfs een lage temperatuur. Ze kreunen, zijn suf of juist erg prikkelbaar, en ze drinken slecht. Soms is er ‘luierpijn’: veel pijn en huilen bij het verschonen van de luier.

Wat kunt u zelf doen aan hersenvliesontsteking?

Laat uw kinderen vaccineren tegen bacteriën die hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken.

Als u bovenstaande klachten herkent, neem dan direct contact op met uw huisarts.

Welke geneesmiddelen kunnen worden gebruikt bij hersenvliesontsteking?

Meningokokken C vaccin

Meningokokken C vaccin bevat onderdelen van dode bacteriën van het type menigokokken C. Het lichaam maakt na injectie afweerstoffen tegen deze dode bacteriën. Als het lichaam dan in aanraking komt met levende meningokokken, kunnen de afweerstoffen deze bacteriën effectief bestrijden.

Haemophilus influenzae B-vaccin

Haemophilus influenzae B-vaccin bevat onderdelen van dode bacteriën van het type Haemophilus influenzae B. Het lichaam maakt na injectie afweerstoffen tegen deze dode bacteriën. Als het lichaam dan in aanraking komt met levende Haemophilus influenzae B, kunnen de afweerstoffen deze bacteriën effectief bestrijden.

Rifampicine

Rifampicine doodt vele soorten bacteriën. Na inname verspreidt het middel zich via het bloed in het lichaam; het komt in de meeste weefsels terecht. Omdat rifampicine ook door de hersenvliezen dringt, wordt het gebruikt bij hersenvliesontsteking. Het wordt gebruikt als korte kuur om hersenvliesontsteking te voorkomen bij mensen die in nauw contact zijn geweest met een patiënt met meningitis. Dit moet binnen 48 uur na het uitbreken van de ziekte gebeuren, om verspreiding van de bacterie te voorkomen.

Chinolon-antibiotica

Chinolon-antibiotica zijn middelen die de groei van vele soorten bacteriën remmen. Ze blokkeren een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij de bacteriegroei. Hierdoor kan de bacterie zich niet meer vermenigvuldigen en sterft af. Chinolon-antibiotica worden als een korte kuur gebruikt bij mensen die in nauw contact zijn geweest met een patiënt met meningitis. Dit moet binnen 48 uur na het uitbreken van de ziekte gebeuren, om verspreiding van de bacterie te voorkomen.

Voorbeeld: ciprofloxacine.

Penicilline-antibiotica

Penicilline-antibiotica doden vele soorten bacteriën en hebben een goede opname in het lichaam. Ze blokkeren een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij de bacteriegroei waardoor de bacterie afsterft. Een aantal penicilline-antibiotica heeft een specifieke werking tegen bepaalde soorten ziekteverwekkers.

Voorbeelden: amoxicilline, amoxicilline met clavulaanzuur en flucloxacilline.

Cefalosporine-antibiotica

Cefalosporine-antibiotica doden vele soorten bacteriën. Ze blokkeren een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij de bacteriegroei. Hierdoor kan de bacterie zich niet meer vermenigvuldigen en sterft af.

Voorbeelden: ceftriaxon, cefuroxim.

Bijnierschorshormonen

Bijnierschorshormonen, ofwel corticosteroïden, remmen de ontstekingsreactie van het lichaam. Een voorbeeld is dexamethason. Dexamethason wordt soms gebruikt bij hersenvliesontsteking die veroorzaakt wordt door een bacterie, maar alleen in combinatie met antibiotica. De antibiotica doden dan de bacterie die de ziekte veroorzaakt. Betamethason wordt gebruikt om de blijvende verschijnselen, doofheid of hersenschade, te voorkomen of te verminderen.