Versiedatum: 15 november 2005

Wat is astma?

Astma is een aandoening van de luchtwegen. Bij astma zijn de luchtwegen van tijd tot tijd vernauwd, wat met name de uitademing bemoeilijkt.

De luchtwegen zijn omringd met spiertjes en aan de binnenkant bekleed met slijmvlies. Bij astma zijn de luchtwegen overgevoelig voor bepaalde prikkels: de spiertjes trekken samen, de slijmvliezen zwellen op en maken meer slijm aan. Daardoor worden de luchtwegen nauwer, kan er minder lucht door en ontstaat benauwdheid.

Vaak gaat astma vaak samen met allergie. Allergische prikkels die een reactie van de luchtwegen kunnen geven, zijn onder meer huisstofmijt, huidschilfers van huisdieren, schimmels en stuifmeel. Daarnaast kunnen de luchtwegen reageren op rook, chloorlucht, baklucht, temperatuurswisseling, stoom en mist, maar ook op lichamelijke inspanning en verkoudheid of griep. Meestal krijgt u direct klachten, soms pas na uren. In één familie zijn er vaak meerdere mensen met astma.

Hoe kunt u astma herkennen?

U kunt last hebben van benauwdheid en slijm in de luchtwegen. Vaak ademt u piepend, brommend of pruttelend. U kunt soms wekenlang hoesten, vooral ’s nachts. Door het moeilijke ademen kunt u zich moe of uitgeput voelen.

Kinderen ademen piepend of brommend en zijn vaak hangerig of lusteloos. Zij kunnen soms hun vriendjes niet bijhouden met rennen en fietsen.

Wat kunt u zelf doen bij astma?

• Rook zelf niet en sta ook roken in uw omgeving niet toe, vooral niet bij u thuis.
• Als u weet voor welke prikkels u gevoelig bent, kunt u proberen die prikkels te vermijden. Eventueel kan bloedonderzoek aantonen of allergische prikkels een rol spelen.
• Zorg voor voldoende lichaamsbeweging. Een goede conditie is belangrijk, ook al kan lichamelijke inspanning een prikkel zijn waarop uw luchtwegen reageren. Zorg voor een goede ‘warming up’.

Klik hier voor meer informatie in de patiëntenbrieven van het Nederlands Huisartsen Genootschap: Astma bij kinderen en Astma bij volwassenen.

Welke geneesmiddelen kunnen worden gebruikt bij astma?

Luchtwegverwijders om te inhaleren

Luchtwegverwijders zijn middelen die de verkramping in de luchtwegen opheffen, zodat u weer makkelijker kunt ademen. Deze middelen moet u inhaleren.

• Kortwerkende luchtwegverwijders werken binnen enkele minuten en de werking houdt een paar uur aan. Ze zijn bedoeld om een acute aanval van benauwdheid te stoppen.

Voorbeelden: fenoterol, salbutamol, terbutaline, de combinatie van ipratropium met fenoterol.

• Langwerkende luchtwegverwijders werken pas na ongeveer een kwartier en de werking houdt ongeveer een halve dag aan. Ze worden gebruikt door mensen die regelmatig last hebben van astma-aanvallen, om een aanval van benauwdheid te voorkomen.

Voorbeelden: formoterol, ipratropium en salmeterol.

Luchtwegbeschermers om te inhaleren

Luchtwegbeschermers om te inhaleren zijn bijnierschorshormonen, ook wel corticosteroïden genoemd. Deze middelen werken ontstekingsremmend en beschermen de luchtwegen tegen prikkels die benauwdheid veroorzaken. Hierdoor zal de conditie van de longen verbeteren en zal het aantal aanvallen van benauwdheid afnemen.

Voorbeelden: beclometason, budesonide en fluticason.

Anti-allergiemiddelen van het cromonen type

Anti-allergiemiddelen van het cromonen type zijn middelen die voorkomen dat er in de luchtwegen stoffen vrijkomen die deze laten samentrekken. Hierdoor zal het aantal aanvallen van benauwdheid afnemen. Ze worden voornamelijk voorgeschreven bij allergische vormen van astma, wanneer behandeling met een luchtwegbeschermer van het corticosteroïd-type niet mogelijk is. Cromonen werken in het algemeen minder goed dan corticosteroïden.

Voorbeeld: cromoglicinezuur en nedocromil.

Bijnierschorshormonen

Bijnierschorshormonen, ofwel corticosteroïden, om in te nemen, worden gebruikt in de vorm van een stootkuur. Dit is een behandeling van enkele dagen tot twee weken bij een tijdelijke verergering van de astma.

Voorbeelden: dexamethason, prednisolon, prednison en triamcinolon.

Theofylline

Theofylline is een luchtwegverwijder die niet geïnhaleerd wordt. Dit middel wordt gebruikt wanneer luchtwegverwijders om te inhaleren alleen niet voldoende werken.

Montelukast

Montelukast beschermt de longen tegen prikkels die benauwdheid kunnen veroorzaken. Hierdoor worden ontstekingreacties en benauwdheid verminderd en voorkomen. De arts schrijft montelukast voor wanneer de behandeling met luchtwegbeschermers en kortwerkende luchtwegverwijders onvoldoende helpt.

Anti-allergiemiddelen

Anti-allergiemiddelen, ook wel antihistaminica genoemd, blokkeren de werking van de stof 'histamine' die vrijkomt bij een allergische reactie. Hierdoor wordt de reactie van het lichaam op stoffen waar u allergisch voor bent verminderd en kan een een nieuwe astma-aanval worden voorkomen.

Voorbeeld: ketotifen.